Waarom noemen we iemand een leeuw, een vos of een uil? Waarom zeggen we soms dat we ons als een vogel in een kooi voelen? En waarom komen dieren zo vaak voor in mythen, dromen en de verhalen die we over onszelf vertellen?
Dierensymboliek bij zelfreflectie houdt in dat we een dierbeeld gebruiken om naar onze eigen ervaringen en ons gedrag te kijken. Een wolf, een uil, een slang of een schildpad kan vorm geven aan een gevoel of een manier van handelen die moeilijk onder woorden te brengen is. In plaats van te vragen of we letterlijk de persoonlijkheid van een bepaald dier hebben, vragen we ons af wat het beeld ons over onszelf laat opmerken. Het beeld geeft niet vanzelf een antwoord. De waarde zit in de vragen die het oproept. Het gaat om reflectie, niet om het indelen van mensen in typen.
Psychologisch model
Een voorbeeld uit het dagelijks leven
Stel je iemand voor die een periode van verandering doormaakt en zich steeds weer aangetrokken voelt tot afbeeldingen van een vos. Als je vraagt wat diegene zo aanspreekt, is het antwoord dat de vos snel, waakzaam en vindingrijk is en altijd een uitweg weet te vinden zonder ophef te maken.
Bij het nadenken over dat beeld herkent die persoon iets in het eigen gedrag: bij conflicten trekt diegene zich meestal stilletjes terug. Is dat een sterke kant, een gewoonte of allebei? De vos heeft niet verteld wie deze persoon is. Het beeld helpt een patroon te herkennen waarvoor eerder geen woorden waren. Iemand anders ziet in dezelfde vos misschien sluwheid, gevaar of vrijheid — en dan ontstaat een heel ander gesprek. De betekenis hangt evenzeer af van de persoon als van het dier.
Waarom gebruiken we dieren als symbolen?
Dieren komen voor in de verhalen van bijna alle culturen en ook in alledaagse uitdrukkingen: moedig als een leeuw, koppig als een ezel, stil als een muis. [9] Zulke vergelijkingen maken van een abstracte eigenschap iets wat we ons kunnen voorstellen. Antropoloog Claude Lévi-Strauss stelde dat dieren niet alleen in mythen terugkeren omdat ze nuttig of gevaarlijk zijn, maar ook omdat ze 'goed zijn om mee te denken': verschillen tussen diersoorten bieden mensen een taal om verschillen tussen eigenschappen en tussen mensen te beschrijven. [3]
Deze beelden vertellen ons evenveel over de menselijke verbeelding als over dieren. Onderzoek naar diernamen laat zien dat dezelfde diersoort in verschillende talen en culturen heel andere betekenissen kan hebben. [8] In de ene omgeving roept een dier bewondering op, in een andere wantrouwen. Een verhaal uit je jeugd of een familieherinnering kan de betekenis voor één persoon weer veranderen.
Jungiaanse interpretatie
Wat is het verband met de psychologie van Jung?
Jung gaf er een psychologische uitleg aan. Hij zag instinct en beeld als twee kanten van één proces: het instinct is de lichamelijke, biologische kant; het beeld is hoe dat proces in de geest verschijnt. In zijn essay Instinct and the Unconscious beschreef hij het archetypische beeld als het ware als een vorm van zelfwaarneming van het instinct. [2] Omdat dieren levende voorbeelden van instinctief gedrag zijn, staan ze in dromen en mythen vaak symbool voor de instinctieve kant van het leven. [1] Jung bedoelde niet dat we kant-en-klare beelden van wolven of slangen erven. Hij sprak over een aangeboren neiging om zulke beelden te vormen, die vervolgens door onze omgeving worden beïnvloed. [5]
Het helpt om een symbool van een archetype te onderscheiden. Een symbool is een bepaald beeld dat betekenis kan dragen. In de jungiaanse psychologie is het meer dan een code waarbij één beeld altijd naar één bekende betekenis verwijst. [6][7] Archetypen zijn volgens Jungs theorie bredere, terugkerende patronen die via allerlei beelden en verhalen tot uitdrukking kunnen komen. Niet ieder dierbeeld is een archetype.
Heeft elk dier één vaste betekenis?
Nee. Een wolf kan in het ene verhaal een bedreiging voorstellen, in het andere trouw en in een derde vrijheid. Iemand die zich na een zware week als een schildpad voelt, ziet dat misschien eerst als lafheid en later als voorzichtigheid of een behoefte aan beschutting. Jung benadrukte dat de betekenis van een symbool afhangt van de context en van de persoon die ermee in aanraking komt. [1][6]
Verhalen geven dieren ook menselijke bedoelingen, deugden en tekortkomingen. Een symbolische wolf is niet hetzelfde als een echte wolf die door een bioloog wordt bestudeerd. Daarom kan een lijstje met 'wat elk dier betekent' hooguit een beginpunt zijn. De nuttigste vragen zijn persoonlijk: Waar doet dit dier me aan denken? Wat doet het? Welk gevoel roept het bij me op?
Wat kunnen dierbeelden ons bieden?
Een dierbeeld kan het makkelijker maken om naar een eigenschap van jezelf te kijken. Veel mensen vinden het eenvoudiger om te vragen Wat wil de vos in mij? dan Waarom ga ik conflicten uit de weg? Een dier kan ook eigenschappen verenigen die tegenstrijdig lijken: een beer kan zachtaardig en gevaarlijk zijn, een hond trouw en angstig. Als we zulke tegenstellingen in één beeld zien, kunnen we ze gemakkelijker als delen van een geheel beschouwen, in plaats van als tekortkomingen. Een eigenschap die in de ene situatie helpt, kan in een andere lastig zijn. Voorzichtigheid beschermt tegen onnodige risico's, maar kan ook een mooie kans in de weg staan.
Soms spreekt een dier ons aan omdat het iets vertegenwoordigt wat we zelf moeilijk kunnen uiten. Iemand die het iedereen naar de zin probeert te maken, bewondert misschien een dier dat voor zichzelf opkomt. Vanuit een jungiaans perspectief kan zo'n tegenstelling uitnodigen om na te denken over het verschil tussen ons vertrouwde zelfbeeld en wat we moeilijk bij onszelf kunnen erkennen — het terrein van de Schaduw. Maar je aangetrokken voelen tot een dier is geen bewijs voor een verborgen probleem. We kunnen een beeld ook gewoon mooi of troostend vinden.
Psychologisch model
Drie dingen om in gedachten te houden
Dierensymboliek biedt ruimte om te ontdekken, in plaats van mensen in vaste persoonlijkheidstypen onder te brengen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat mensen in diertypen kunnen worden ingedeeld, en een dierbeeld vertelt ons niet met zekerheid iets over iemands karakter.
Een dier is niet alleen een symbool. James Hillman, een denker uit de jungiaanse traditie, waarschuwde dat we de eigen aanwezigheid en eigenschappen van een dier uitwissen als we ieder dier in een droom uitsluitend als symbool voor 'instinct' zien. [4] Door het dier zowel als dier als als symbool te bekijken, blijft het beeld rijk aan betekenis.
Sommige termen horen bij specifieke tradities. Woorden als spirit animal en totem hebben in veel inheemse en andere tradities een eigen culturele en spirituele betekenis; het zijn geen losse labels voor iemands persoonlijkheid. [3][10] Dierbeelden gebruiken om over jezelf na te denken is iets anders dan die betekenissen overnemen.
Waarom is dit idee belangrijk?
We beschrijven onszelf vaak met een paar bekende woorden: verlegen, zelfverzekerd, verantwoordelijk, gevoelig. Zulke woorden zijn nuttig, maar zeggen zelden alles. Een dierbeeld biedt een andere ingang. Het laat ons onderzoeken hoe een eigenschap in verschillende situaties zichtbaar wordt en wat we daarvan vinden. Het kan ook makkelijker worden om over een ervaring te praten zonder onszelf meteen te beoordelen. Wie moeilijk kan zeggen Ik trek me terug als ik kritiek krijg, kan misschien makkelijker beginnen met het beeld van een dier dat beschutting zoekt. Dat beeld vervangt een eerlijk gesprek niet, maar kan het wel op gang brengen.
Een moment om na te denken
Denk aan een dier dat bij je opkomt als je nadenkt over hoe je reageert in moeilijke situaties. Vraag jezelf af:
- Waarmee associeer ik dit dier, en waar komen die associaties vandaan?
- Is er een kant van dit beeld die ik meestal over het hoofd zie of niet prettig vind?
- Zou deze vergelijking ook in een andere situatie kloppen, of beschrijft ze maar één deel van mijn ervaring?
Er zijn geen goede of foute antwoorden. Je hoeft niet het perfecte dier te vinden. Het doel is om op een flexibelere manier over jezelf na te denken.
Goed om te weten
Dierensymboliek bij zelfreflectie is een symbolische, op Jung geïnspireerde manier van interpreteren en geen wetenschappelijk gevalideerde methode om persoonlijkheid te beoordelen. Verschillende tradities, waaronder analytische psychologie, mythologie en inheemse culturen, kijken op uiteenlopende manieren naar dieren. Die interpretaties moeten we niet samenvoegen alsof ze één systeem vormen. Een symbolische uitleg is het nuttigst wanneer we die naast werkelijk gedrag, relaties en ervaringen leggen.
Als een dierbeeld of een droom over dieren aanhoudende psychische spanning oproept, kan een professional in de geestelijke gezondheidszorg helpen.
Een dierbeeld vertelt ons niet wie we zijn. Het geeft ons een andere manier om vragen te stellen.
Verwante begrippen
- Archetype — betekenis in de psychologie van Jung: het bredere jungiaanse idee van terugkerende patronen in mythen, dromen en symbolen.
- De Schaduw in de psychologie van Jung: kanten van onszelf die we moeilijk erkennen en die ook in beelden naar voren kunnen komen.
- Psychologische projectie: het toeschrijven van eigen eigenschappen aan anderen, ook als het om dieren gaat.
Veritas-model
In de rapporten
Het rapport De dieren in jou gebruikt de symboliek van de geboortehoroscoop om drie symbolische dierenportretten te presenteren: hoofddier, schaduwdier en relationeel dier. Ze onderzoeken hoe iemand zich uit, op innerlijke spanning reageert en met anderen omgaat. Samen bieden de drie portretten aanvullende perspectieven op dezelfde persoon en laten ze zien hoe verschillende eigenschappen in uiteenlopende situaties naar voren kunnen komen. Ze behoren tot het interpretatiekader van YOUR-VERITAS. Het zijn geen wetenschappelijk gevalideerde persoonlijkheidsmetingen en ook geen indelingen die Jung heeft opgesteld. Bekijk een voorbeeldrapport.